Chia sẻ bài viết

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, liệu có tắc nghẽn mãi trong trị liệu?

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một gánh nặng đối với sức khoẻ cộng đồng, bệnh thường gặp và gây tử vong trên khắp thế giới. COPD là nguyên nhân tử vong xếp hàng thứ tư trên thế giới, dự kiến đến năm 2020 sẽ tăng lên hàng thứ ba. Năm 2012 có hơn 3 triệu người chết do...

   Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một gánh nặng đối với sức khoẻ cộng đồng, bệnh thường gặp và gây tử vong trên khắp thế giới. COPD là nguyên nhân tử vong xếp hàng thứ tư trên thế giới, dự kiến đến năm 2020 sẽ tăng lên hàng thứ ba. Năm 2012 có hơn 3 triệu người chết do COPD, chiếm 6,0% tổng số ca tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam tỷ lệ COPD là 6,7% dân số, tỷ lệ này là cao nhất trong 12 nước ở khu vực châu Á Thái Bình Dương. Trong những thập kỷ tới, COPD tăng vì thế giới vẫn tiếp tục sự tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ và lão hoá dân số.

   Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là gì

   COPD là một bệnh thường gặp, có thể ngăn ngừa và điều trị. Biểu hiện lâm sàng đặc trưng là triệu chứng hô hấp dai dẳng và giảm khả năng gắng sức. Nguyên nhân thông thường là do ô nhiễm khí thở tiếp xúc đáng kể với các hạt hoặc khí độc hại mà trong đó thuốc lá có vai trò rất quan trọng. COPD là kết quả của một tương tác phức tạp về lâu dài tiếp xúc tích lũy với các khí độc hại và các hạt, kết hợp với một loạt các yếu tố chủ thể bao gồm di truyền học, đáp ứng quá mức về đường thở và tăng trưởng phổi không tốt trong thời thơ ấu.

Sơ đồ. Nguyên nhân, sinh bệnh học làm hạn chế đường thở và biểu hiện của COPD

 

   Căn nguyên bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

   Trên toàn thế giới, yếu tố nguy cơ thường gặp nhất của COPD là hút thuốc lá. Những người không hút thuốc lá cũng có thể bị COPD. Thông thường, tỷ lệ hiện nhiễm COPD liên quan trực tiếp đến tỷ lệ hút thuốc, mặc dù ở nhiều nước ô nhiễm không khí ngoài trời, nghề nghiệp và trong nhà (do đốt gỗ và nhiên liệu sinh khối khác) là các yếu tố nguy cơ chính của COPD.

   Các yếu tố nguy cơ COPD là:

     • Khói thuốc lá - bao gồm thuốc lá, ống, xì gà, ống nước và các loại khác hút thuốc lá phổ biến ở nhiều quốc gia, cũng như khói thuốc lá môi trường.

     • Ô nhiễm không khí trong nhà - từ nhiên liệu sinh học dùng để đun nấu và sưởi ấm ở nơi có hệ thống thoát hơi kém nhà ở.

     • Tiếp xúc nghề nghiệp - bao gồm bụi hữu cơ và vô cơ, hóa chất và khói.

     • Ô nhiễm không khí ngoài trời.

     • Các yếu tố di truyền - chẳng hạn như thiếu hụt di truyền nghiêm trọng alpha-1 antitrypsin (AATD).

     • Tuổi tác và giới tính - tuổi già và giới tính phụ nữ làm tăng nguy cơ mắc bệnh COPD.

     • Tăng trưởng và phát triển phổi - bất kỳ yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển của phổi trong thời kỳ mang thai và thời thơ ấu (trọng lượng khi sinh thấp, nhiễm trùng hô hấp, ...) có tiềm năng tăng nguy cơ phát triển bệnh COPD.

     • Tình trạng kinh tế xã hội - có bằng chứng mạnh mẽ rằng nguy cơ phát triển bệnh phổi tắc nghẽn ngược lại với tình trạng kinh tế xã hội. Tuy nhiên, không rõ ràng, mô hình phản ánh các phơi nhiễm với các chất gây ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời, đông đúc, nghèo nàn dinh dưỡng, nhiễm trùng, hoặc các yếu tố khác liên quan đến tình trạng kinh tế xã hội thấp.

     • Hen và phản ứng quá mức đường thở - hen có thể là một yếu tố nguy cơ cho sự phát triển hạn chế luồng không khí và COPD.

     • Viêm phế quản mạn tính - có thể làm gia tăng các đợt cấp.

     • Nhiễm trùng - một tiền sử nhiễm trùng hô hấp cấp tính ở trẻ em có liên quan đến giảm chức năng phổi và tăng các triệu chứng hô hấp ở tuổi trưởng thành.

   Cơ chế bệnh sinh: Cơ chế bệnh sinh theo những công trình khoa học mới nhất cho thấy có liên quan chặt chẽ đến Enzym Nootrophill eblastase và sự hủy hoại, đứt gãy các mạch eblastin.

   Những biểu hiện bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

   Triệu chứng ban đầu của bệnh nhân COPD là ho khạc đờm vào buổi sáng. Bệnh nhân thường không để ý và cho rằng đây là triệu chứng bình thường do hút thuốc lá làm bệnh nhân chủ quan không đi khám bệnh. Một số bệnh nhân COPD không có triệu chứng ho khạc đờm. Kế tiếp theo người bệnh sẽ khó thở khi gắng sức. Khó thở khi gắng sức đầu tiên xuất hiện khi bệnh nhân đi lên cầu thang, khi đi nhanh trên đường bằng, sau đó là đi chậm hơn so với người cùng tuổi. Bệnh nhân COPD thường thay đổi một cách vô thức để tránh làm những động tác và công việc gây cho mình khó thở. Ngay cả khi bệnh nhân xuất hiện khó thở khi gắng sức họ cũng có thể không đi khám bác sĩ vì nghĩ rằng đây cũng là bình thường do tuổi già. Và khi bệnh nhân đến khám bác sĩ thì thông thường chức năng hô hấp đã suy giảm rất nhiều.

   Nhiều năm sau, sẽ dần xuất hiện những đợt cấp COPD làm bệnh nhân khó thở nhiều hơn, khạc đờm nhiều, đục màu. Những đợt cấp này càng ngày càng nhiều hơn, gần nhau hơn, thời gian dài hơn.

   Triệu chứng toàn thân dần dần xuất hiện khi COPD nặng hơn, với các biểu hiện sau:  

     • Gầy sút, sụt cân, suy kiệt chủ yếu do mất đi khối nạc trong cơ thể.

     • Teo các cơ xương do hiện tượng tự tiêu hủy tế bào và do cơ bất động, càng góp phần làm nặng thêm tình trạng khó thở của bệnh nhân.

     • Loãng xương do quá trình viêm toàn thân, do sử dụng corticoid kéo dài.

     • Trầm cảm.

     • Thiếu máu hồng cầu nhỏ đẳng sắc, đẳng bào do viêm.

     • Tăng nguy cơ bị các bệnh tim mạch như thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim.

   Tóm lại: triệu chứng lâm sàng của COPD rất đa dạng và diễn biến âm thầm, bệnh nhân thường đến khám bác sĩ khi bệnh đã nặng, chức năng hô hấp đã mất rất nhiều. Vì vậy mọi người cần lưu ý khi thấy có những triệu chứng dưới đây thì phải đến gặp bác sĩ để được khám và làm hô hấp ký chẩn đoán xác định COPD:

     • Đang hay đã từng hút thuốc lá.

     • Tuổi > 40.

     • Ho kéo dài.

     • Khạc đờm kéo dài.

     • Khó thở hơn người cùng tuổi.

   Theo các nghiên cứu mới của Viện y học bản địa Việt Nam việc can thiệp ức chế men Nootrophill eblastase bằng thảo dược qua gan có triển vọng mạnh mẽ.

 

Biên dịch và viết bài

PGS.TS. Hoàng Hà

Giảng viên cao cấp chuyên ngành hô hấp

(0912211826)

1 bình luận

Nhân một trường hợp xơ gan cổ trướng ở xã Đản Ván - Hoàng Su Phì - Hà Giang

Lèng Lao Niên sinh năm 1975 quê quán Đản Ván - Hoàng Su Phì - Hà Giang. Theo như bệnh nhân chia sẻ ông phát hiện mình mắc...

Teo não – nguyên nhân và điều trị

Teo não là một hội chứng của nhiều bệnh ảnh hưởng đến sự tồn tại và hoạt động bình thường cũng như kích thước não. Phần lớn...

Bài thuốc nam hiệu quả với u nang buồng trứng

U nang buồng trứng là hiện tượng Nang buồng trứng của nữ giới phát triển thành một khối u bất thường. Khối u này thường làm rối loạn...

Lupus ban đỏ hệ thống, nhân một trường hợp hướng đi từ thuốc Nam

Vào giữa tháng 5 năm 2014 phòng khám Viện Y học bản địa Việt Nam tiếp nhận bệnh nhân Triệu Văn Slìn, quê xã Tri Lễ, huyện Văn...

Hội chứng nôn mửa chu kỳ

Bệnh nôn mửa chu kỳ có thể sáu đến mười hai giờ/ lần nôn mửa, kéo dài như vậy trong 5-7 ngày trong một tháng, tháng sau lặp...