Câu chuyện của tôi với paracetamol, bậc cha mẹ nên lưu ý khi con sốt

  • Tác giả: BS. Hoàng Đôn Hòa
  • Đăng ngày: 17/09/2017
  • Chuyên mục: Kiến thức y học
  • Lượt xem: 1412

Bài viết liên quan

ngo doc paracetamol

Hồi sinh viên năm thứ tư Đại học Y Hà Nội, sau đợt học thực tế tại xã Yên Minh huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên, về Hà Nội tôi bị sốt, những cơn sốt đến nhẹ nhàng vào khoảng 17h chiều rồi tự biến mất vào khoảng 22h đêm, liên tục như vậy tôi đành phải uống paracetamol với liều quy định nhằm hạ bớt phần nào sự khó chịu, những tưởng ba bốn ngày là khỏi, một tuần sau các cơn sốt vẫn tiếp tục hành hạ bắt buộc tôi phải nhập Bệnh viện X tại thủ đô (tôi xin phép được giấu tên bệnh viện) để chẩn đoán. Cũng như chính tôi tự xem xét, các bác sĩ bệnh viện X cũng không đưa ra được kết luận nào về bệnh tình của tôi. Vậy là lại tiếp tục truyền Paracetamol.

Bố mẹ tôi khi đó mới biết tin, ông bà liền đánh xe hơi xuống viện X thăm con, sau hai ngày theo dõi đánh giá tình hình, bố tôi (Bs Hoàng Sầm) quyết định xin cho con xuất viện đưa về nhà điều trị. Sau khi về, bố tôi mời một đồng nghiệp rất giỏi về nội khoa là Bs Bùi Duy Quỳ về hội chẩn cho con. Sau khi cân nhắc một hồi, hai người đưa ra quyết định điều trị theo hướng sốt rét, cuối cùng, bốn ngày sau tôi dứt cơn sốt, một tuần sau hồi phục.

Những tưởng hết sốt là xong, tôi thấy mệt mỏi và chán ăn, thương con mẹ tôi lấy máu đi xét nghiệm men gan thì được kết quả giật mình: chỉ số men gan GOT và GPT tăng đến hơn 300 đơn vị (hai chỉ số này 40 đơn vị là bình thường, vậy là men gan tôi cao gấp 8 lần bình thường, chứng tỏ có hoại tử tế bào gan)

Vậy là tôi phải ở lại nhà để bố mẹ sắc thuốc nam của gia đình cho uống để điều trị tăng men gan, hơn 1 tháng sau men gan mới trở lại bình thường.

Tôi mất 2 tháng học vì bệnh và năm đó cuối cùng phải bảo lưu kết quả nghỉ học 1 năm.

Câu chuyện nhỏ của tôi trong hàng ngàn câu chuyện ngộ độc khi sử dụng thuốc hạ sốt có thành phần paracetamol ở Việt Nam ta. Và càng không đáng kể gì so với vụ việc nam thanh niên 22 tuổi người Sơn La tử vong ngày 12/9 vừa rồi do sử dụng 19 viên Paracetamol 500mg để hạ sốt trong 2 ngày mà báo chí rầm rộ đưa tin.

Với một người có kiến thức về thuốc, dùng đúng liều như tôi còn không tránh khỏi tác dụng không mong muốn của thuốc, vậy mong mọi người hãy cẩn trọng với thói quen sử dụng thuốc của mình.

Việc sử dụng paracetamol của người Việt ta phổ biến đến mức không cần bác sĩ kê đơn, cũng không cần theo HDSD, cứ đau cứ sốt là “para”. Không cần biết liều lượng ra sao, cứ 1 chút cũng “para” cho đến mức lạm dụng. Và tất nhiên CÁI GÌ QUÁ CŨNG KHÔNG TỐT, nhưng không chỉ không tốt, quá liều paracetamol là độc, và không may, độc lại đến với cơ quan quan trọng bậc nhất cơ thể: gan - hoại tử gan.

Paracetamol là tên hoạt chất chính của hàng trăm biệt dược hạ sốt giảm đau trên thị trường hiện nay, đơn cử như Panadol, Hapacol, Efferangal, Sedachor, Alaxan, Ibuphavic, Dibulaxan...

Hôm nay tôi viết về vấn đề này để bà con nắm được sơ bộ cách mà paracetamol hạ sốt, nên dùng nó như nào cho an toàn, dấu hiệu ngộ độc paracetamol và cách xử trí; ngoài ra giới thiệu 1 vài thực vật hạ sốt giúp bà con có sự lựa chọn thay thế paracetamol để đảm bảo an toàn.

Đặc biệt bài viết dành cho các bậc phụ huynh lưu tâm ứng xử khi con trẻ bị sốt.

Sốt là 1 biểu hiện của cơ thể phản ứng với tác nhân gây bệnh, sốt là 1 phản ứng tích cực của cơ thể, nó làm tăng chuyển hóa toàn thân, tăng hóa hướng động dương giúp cơ thể đối kháng tác nhân gây bệnh; sốt nguy hiểm khi trên 39 độ C gây mất nước và điện giải, gây co giật.

Cơ chế sơ bộ

Paracetamol là tên thông dụng cho 1 hoạt chất được tổng hợp hóa học có tên acetaminophen, chất này gây ức chế 1 men trong cơ thể có tên cyclooxygenase và làm giảm tổng hợp prostaglandin, qua đó hạ sốt.

Dùng paracetamol sao cho đúng, hiệu quả và an toàn?

Liều dùng:

  • Với trẻ em: 10 -15 mg/ kg thể trọng/ 24h. Có nghĩa là: nếu con bạn nặng 15kg, tính từ thời điểm uống viên paracetamol đầu tiên, số thuốc bạn được dùng cho bé ở liều cao là 15 (mg) x 15kg = 255mg paracetamol/24h

  • Với người lớn: không quá 4000mg/ 24h, tức là với viên Hapacol 500mg, trong 1 ngày 1 người tối đa được dùng không quá 8 viên.

Một vấn đề tối quan trọng trong liều dùng này là không sử dụng đồng loạt liều tối đa trong cùng 1 lúc; chia liều tối đa/24h ra làm 3-6 lần uống.

Những điều cần biết:

  • Chỉ nên sử dụng khi sốt >39 độ C, có nguy cơ co giật hoặc đã có tiền sử co giật do sốt.

  • Uống nhiều nước khi sốt, nước cam chanh tốt, ăn cháo muối loãng

  • Nên phối hợp với phương pháp chườm khăn lạnh, chườm đá vào những vị trí giàu mạch máu dưới da như hố nách, bẹn, cổ. Chườm trán đem lại hiệu quả thấp.

  • Càng hạn chế số lượng thuốc phải dùng càng tốt

  • Với trẻ em nên sử dụng paracetamol dạng viên đặt hậu môn, điều này vừa dễ sử dụng cho bé không chịu uống thuốc, vừa giúp kéo dài thời gian tác dụng thuốc, vừa hạn chế nồng độ thuốc trong máu trong 1 thời điểm

  • Nếu người bệnh sốt kèm theo 1 số dấu hiệu: phát ban, đau bụng, đau đầu, cứng gáy, nổi hạch, viêm nhiễm ngoài da... Hãy đưa đến cơ sở y tế thăm khám.

  • Sốt chỉ là 1 biểu hiện của cơ thể với 1 bệnh tiềm tàng nào đó

  • Và tốt nhất, hãy xin sự tư vấn của bác sĩ trước khi tự đưa quyết định dùng thuốc

Tại sao paracetamol gây độc?

Paracetamol bị N-hydroxyl hoá do cytochrom P450 (tại gan) tạo ra N-acetylbenzoquinonimin là chất độc gây hoại tử gan không hồi phục. Nhờ có glutathion của gan chuyển hóa N-acetylbenzoquinonimin thành chất không độc đào thải ra ngoài.

Do đó, mỗi lần uống paracetamol (dù ở liều thông thường) cơ thể sẽ mất một lượng glutathion bằng 4% trong lượng paracetamol đã dùng. Khi uống quá liều paracetamol (người lớn 6-10g/24 giờ) gan không đủ lượng glutathion để giải độc. N-acetylbenzoquinonimin tích lại sẽ phân hủy tế bào gan, dẫn đến hoại tử gan không hồi phục, có thể dẫn đến hôn mê và tử vong.

Paracetamol còn gây độc cho thận, cơ tim, tuỵ và cơ vân.

Xử trí ra sao khi ngộ độc paracetamol?

1. Dấu hiệu ngộ độc:

  • Mệt mỏi, chán ăn

  • Vàng mắt, vàng da

  • Buồn nôn và nôn

  • Nặng có thể hôn mê

  • Xét nghiệm hóa sinh máu thấy men gan tăng cao

2. Xử trí:

  • Ép nôn nếu phát hiện sớm, đơn giản thì móc họng hoặc cho người bệnh uống nước mạt thớt sẽ gây nôn lập tức

  • Dùng glutathione ngay với liều 1000 - 2000mg nếu có,

  • Đưa đi cấp cứu ngay khi có thể

  • Truyền dịch đường, ringer lactat, vitamin C ...

Một số thảo dược hạ sốt tốt và an toàn:

  • Cây diếp cá: giã nát lá cây, thêm nước sôi để nguội, chắt lấy nước uống;

  • Thạch cao sống: đun âm ỉ trong nước, để tự nguội, uống;

  • Cây rau dăm: giã lấy nước uống;

  • Lá hà thủ ô trắng, lá thanh hao...

  • Bài thuốc Bạch hổ thang, một bài thuốc hạ sốt cổ phương, rất hữu hiệu:

Thạch cao 40g

Chích thảo 4g

Tri mẫu 8 - 12g

Gạo tẻ 20 - 30g

Vấn đề phục hồi gan sau hoại tử gan?

Các loại thuốc nam thông thường: rau má, quả dành dành, mướp đắng, củ xẹ, lá chàm, rễ chàm, hoa mào gà trắng …

Có thể dùng 1 số chế phẩm như morinda, GTP, Liver+ … các vị thuốc nêu trên và các thuốc nêu trên cần dùng khoảng 3 tháng với việc kiêng rượu tuyệt đối.

Bs. Hoàng Đôn Hòa

Phó Chủ tịch Hội đồng Viện

Doctor SAMAN

Đăng bình luận

Hãy chọn ô phía trên để xác nhận

Các bình luận trước đó