• Hotline: 1900 8913
    • Nhánh 1: Liên hệ sản xuất kinh doanh thực phẩm chức năng và thực phẩm bảo vệ sức khỏe
    • Nhánh 2: Liên hệ sản xuất kinh doanh mỹ phẩm từ dược liệu
    • Nhánh 3: Liên hệ phòng khám Viện Y học bản địa Việt Nam
    • Nhánh 4: Liên hệ hợp tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ
    • Nhánh 5: Liên hệ du lịch dược liệu Tả Phìn Hồ - Hà Giang
    • Nhánh 6: Liên hệ Bs Hoàng Sầm
Chia sẻ bài viết

Chuyện về con Vắt rừng vị thuốc quý của Y học bản địa

Sống mãi nơi rừng núi, khi về ở chốn thị thành, tôi không thoát khỏi cảm giác rùng mình và buốt  lạnh dọc sống lưng mỗi khi nghĩ tới những con vắt rừng, nhất là con vắt xanh, vắt nước, mặc dù với tôi, chúng rất thân thuộc (Con vắt tên khoa hoc là Hirudo heamadipsa)

   Sống mãi nơi rừng núi, khi về ở chốn thị thành, tôi không thoát khỏi cảm giác rùng mình và buốt lạnh dọc sống lưng mỗi khi nghĩ tới những con vắt rừng, nhất là con vắt xanh, vắt nước, mặc dù với tôi, chúng rất thân thuộc.

   Vào cái thời mà sự biến đổi khí hậu diễn ra nhanh chóng và có tính toàn cầu, các cánh rừng mưa nhiệt đới khi xưa nhiều chỗ trở nên khô, nóng thì con vắt cũng ít dần đi.Tuy nhiên, trong các khu rừng ẩm ướt hiện nay, có tầng thảm mục dày và nhất là ở những cánh rừng giang, nứa, vầu, trúc thì đấy vẫn là thế giới của loài vắt. Cũng giống như vùng ao, đầm bùn lầy nước đọng miền đồng bằng, những nơi đó vẫn luôn là lãnh địa của loài đỉa.

   Tôi rất háo hức vì được trở lại Tả Phìn Hồ, nơi có độ cao 1300 -1400m, lại vừa có cái cảm giác ám ảnh mỗi khi những ký ức tuổi thơ sống dậy. Những khi ấy, tôi có dịp hồi tưởng lại những cuộc đi rừng lấy giang, lấy nứa, lấy mây, lấy củi... Vào các dịp nghỉ hè, hầu như ngày nào, hễ tạnh ráo là chúng tôi lại vào rừng. Rừng là nguồn sống của người miền núi không chỉ trong những năm tháng khó khăn, mà cả bây giờ và chắc chắn, vẫn là chuyện của muôn đời.

   Những buổi đi rừng kiếm sản vật của chúng tôi ngày ấy đâu phải là những dịp picnic của tuổi trẻ ngày nay, làm gì có phương tiện, mũ áo, dày dép, thuốc men phòng bị. Phương tiện duy nhất chúng tôi có là con dao ba hoặc dao quắm gài trong bao đeo ngang thắt lưng, đó cũng là công cụ lao động chính để kiếm sống trong rừng. Khoác trên người bộ quần áo sờn rách cùng đôi chân trần, chúng tôi vào rừng. Trong nhà nhìn ra thì thấy rừng ngay trước mắt, nhưng thường cũng phải đi đôi, ba “con dao quăng” mới tới được nơi cần đến. (“quăng dao” là đơn vị tính độ dài đường đi của người miền núi trước đây, mỗi quăng dao là khoảng đường dài được tính khi người đeo bao dao bị mỏi hông và người ta phải hất đổi chiều sang hông phía bên kia và ngược lại, cứ thế mà tính đường xa).

   Dọc những con đường mòn trải dày thảm lá mục còn ướt đẫm sau cơn mưa, chỉ thoáng nhìn đã thấy nhan nhản lũ vắt nâu, vắt vàng đói khát, thân mảnh như que tăm, ngửi thấy hơi người là ngoay ngoắt những cái vòi nhỏ gớm ghiếc tìm “thân chủ”. Để tránh bị lũ vắt quấy rầy, lũ chúng tôi bảo nhau bước nhanh và nhấc cao chân khi đi trên đường mòn. Tuy thế, thỉnh thoảng vẫn lại phải dừng lại, tìm chỗ đất khô quang đãng, ít lá mục mà xử lý những con đã “nhanh tay, nhanh chân”, thoáng cái đã kịp bám vào quần áo, da thịt lũ tôi tự lúc nào và đang tìm vị trí thích hợp để “xơi bữa tiệc máu người” cho đến độ phè phỡn mới chịu rời đi, mà không một lời tạm biệt. Tuy nhiên, với những con vắt kiểu này thì lũ trẻ chúng tôi chỉ coi là “trò muỗi”. Lũ vắt nâu, vắt vàng này không đáng sợ và dễ trị, vì khi bám cắn có thể gây cảm giác hơi đau nên dễ phát hiện.Vả lại, giác cắt của chúng nông và kỵ nước bọt hay sao đó, mà chỉ cần nhổ một bãi vào chỗ vắt bám là nó co rúm lại và rơi ngay xuống.

Con vắt

  Quái quỷ và đáng sợ hơn cả là những con vắt xanh. Chỉ thấy chúng sống ở môi trường của rừng giang, rừng nứa. Hình như, trời đã sinh ra chúng để tấn phong làm chúa tể loài vắt. Chúng kín đáo, lặng lẽ, toàn thân ánh lên màu xanh xám cổ vịt loáng ướt, lẫn với màu lá rừng xanh thẫm sau cơn mưa, nên có phần khó phát hiện. Chỉ mới nhìn qua, vắt xanh đã gây cảm giác thật bất an. Có lẽ vì lũ trẻ mải chơi, ít chú ý nên khi thấy vắt xanh thì y như rằng, một đứa nào đó trong lũ trẻ chúng tôi đã bị nó cắn tự lúc nào rồi. Bọn vắt xanh khi cắn, vết của ba cái giác cắt sắc như dao cạo rạch thủng da thịt, nhưng lại vô cùng êm ái. Hầu như chỉ phát hiện ra là bị vắt xanh cắn khi mà chúng đã rời đi với cái cơ thể no mòng máu, để lại vết cắn với dòng máu chảy ra không thể tự đông lại. Nhiều khi, bị những vết cắn ở vai, lưng hay sau đùi non, máu chảy ra đẫm lưng áo hoặc đũng quần, cảm giác thấy mát lại cứ tưởng đổ nhiều mồ hôi, khi sờ vào thấy máu dây ra ướt hết cả bàn tay mới rùng mình rên lên, đầy sợ hãi: “eo… ơi…, vắt xanh”. Đi rừng mà hôm nào cũng bị vắt xanh cắn thì cầm chắc chỉ mươi hôm là da dẻ xanh như tàu lá vì thiếu máu. Tuy nhiên, để trị chúng, bọn trẻ chúng tôi luôn nhớ tới ngón võ mà đám “sơn thần, thổ địa” của núi rừng, đó là những thợ săn bắn, thợ sơn tràng chuyên nghề khai thác gỗ và các loại lâm sản… hầu như cả đời gắn với núi rừng, truyền cho. Để trị chảy máu do vắt xanh cắn chỉ cần nhìn quanh xem chỗ nào có cây lá nón (là một loài thuộc họ cọ, lá giống lá cọ nhưng mỏng hơn, thân thấp và hàng gai dọc hai bên cuống lá không sắc như gai cọ, người làm nón thường mua để chằm những chiếc nón lá non đầy nữ tính) thì cắt lấy một mẩu lá non dán vào vết vắt cắn, chỉ một lát sau dòng máu sẽ ngừng chảy ngay. Nhiều khi, tiện nón che đầu của bạn đi rừng, chúng tôi xé luôn một miếng lá để xử lý vết vắt cắn cũng đạt hiệu quả tương tự.

   Là dân rừng, sống dựa vào tự nhiên nên khi đi rừng chúng tôi chẳng bao giờ mang theo nước uống. Khi cơn khát tới, tìm một cây giang hay vầu, nứa “cộc”(những cây khi mọc bị gió bẻ gẫy ngọn) chặt lấy một gióng bánh tẻ là có một “ca” nước sạch, mát, có vị hơi đắng nhưng uống rất ngon mà lành. Hoặc giả, trong những khu rừng già không tiện suối khe thì chúng tôi lại tìm những loại dây leo nào đó buông từ tán cây xuống, dùng dao sắc phạt ngang, đợi một lúc thấy dòng nước trong chảy ra là, từng đứa một, quỳ hoặc khom lưng xuống mà ngửa cổ, há miệng cho dòng nước mát cứ thế tuông vào cổ họng. Thế đó, chúng tôi lao động và khôn lớn, trưởng thành lên có một phần nhờ sự ưu ái ấy của rừng xanh.

   Tuy nhiên, chẳng phải lúc nào cũng có nguồn nước sạch cung cấp từ sự chắt lọc của cây cối. Có nhiều khi, cơn khát nổi lên giày vò làm se những đôi môi con trẻ. Chúng tôi mò vào những khe núi có đường mòn vì mang nhiều vết chân trâu, chân thú rừng đi lại để tìm nước uống. Ven những khe núi này thường có những mạch nước ngầm ri rỉ chảy suốt đêm, ngày. Người đi rừng khoét một hốc đất thành vũng nhỏ chứa nước mạch chảy ra. Nhiều khi, nhìn thấy nước có những đứa trẻ khát quá, lập tức khuỵu chân xuống, chổng “tỹ” lên rồi vục mặt vào vũng nước mà “tu ừng ực”. Đứa khác trông thấy liền nắm vai, giật lên: “ Mày muốn chết vì Tằng Tặc chui vào mũi à?”. Thế là, lại giật mình và từ tốn lại để tìm cách “đã cơn khát” sao cho an toàn. Chúng tôi luôn được thợ rừng nhắc nhở khi uống nước khe phải chú ý thật cẩn thận, kẻo  Tằng Tặc chui vào mũi. Tằng Tặc (có nơi còn gọi là con Tấc) là tên gọi của thợ rừng dành cho loài vắt nước. Là vắt nhưng chúng lại sống dưới nước, toàn thân nhỏ, dài khoảng 1 - 3cm, sáng loang loáng dưới ánh nắng chiếu trên dòng nước chảy nhẹ hoặc vũng nước bên khe núi. Chúng ở đó, tìm cơ hội để tiếp cận và sống bán ký sinh trên cơ thể các động vật rừng, không phải là trên da mà tìm cách xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp, tiêu hóa, sinh dục để hút máu. Người và thú vật khi uống nước ở suối, khe trong rừng mà không chú ý sẽ bị Tằng Tặc theo nước vào mồm, rồi lên mũi hoặc chui vào sâu trong khí quản. Chúng bám vào niêm mạc hút máu làm cho “khổ chủ” cứ khụt khịt như tắc mũi. Khi hắt hơi hoặc khạc nhổ, có thể thấy máu tươi chảy ra mà chẳng hiểu vì lý do gì. Lâu ngày, cơ thể mất máu làm da rẻ xanh dớt, gầy guộc. Đi khám bệnh thời ấy, thầy thuốc rất thiếu phương tiện nhiều khi cũng chẳng chẩn đoán được. Nhưng chỉ cần hỏi một số thông tin về môi trường sống, làm việc, thói quen ăn uống… là biết lý do liền. Để trị lũ vắt nước, chúng tôi thuộc lòng những “mẹo vặt’ mà thợ rừng truyền dạy cho. Khi nghi bị vắt nước chui vào mũi, cần khẳng định bằng cách để sát mặt một bát to nước trong. Bị hấp dẫn bởi nước, Tằng Tặc thò đầu ra là ta nhìn thấy liền. Khi ấy, đừng sốt ruột mà tìm cách túm lấy hoặc kẹp nó lại. Tằng Tặc sợ, sẽ chui vào sâu hơn. Bình tĩnh kiếm một ít vôi tả ở hố tôi cũ, hòa vào nước đến độ như nước vo gạo, để lắng cho bớt đục rồi uống một bát nhỏ, đồng thời rỏ nước vôi vào mũi. Không chịu được mùi vôi nồng hay vì lý do gì đó, mà chỉ một lát sau, khi có cảm giác buồn buồn trong mũi, chỉ cần “hắt xì” một cái là Tằng Tặc văng luôn ra ngoài, nhiều khi to bằng ngón tay cái hoặc quả chuối mắn.

Thật hãi hùng! và, cũng thật may mắn!!!

Bài kỳ 2: Tác dụng làm thuốc của con vắt rừng

Ngày 8 tháng 5 năm 2016

PGS.TS Hoàng Toàn Thắng

Viện trưởng Viện Y học bản địa Việt Nam

Doctor SAMAN

0 bình luận

Nhân một trường hợp xơ gan cổ trướng ở xã Đản Ván - Hoàng Su Phì - Hà Giang

Lèng Lao Niên sinh năm 1975 quê quán Đản Ván - Hoàng Su Phì - Hà Giang. Theo như bệnh nhân chia sẻ ông phát hiện mình mắc...

Teo não – nguyên nhân và điều trị

Teo não là một hội chứng của nhiều bệnh ảnh hưởng đến sự tồn tại và hoạt động bình thường cũng như kích thước não. Phần lớn trên...

Bài thuốc nam hiệu quả với u nang buồng trứng

U nang buồng trứng là hiện tượng Nang buồng trứng của nữ giới phát triển thành một khối u bất thường. Khối u này thường làm rối loạn...

Lupus ban đỏ hệ thống, nhân một trường hợp hướng đi từ thuốc Nam

Vào giữa tháng 5 năm 2014 phòng khám Viện Y học bản địa Việt Nam tiếp nhận bệnh nhân Triệu Văn Slìn, quê xã Tri Lễ, huyện Văn...

Hội chứng nôn mửa chu kỳ

Bệnh nôn mửa chu kỳ có thể sáu đến mười hai giờ/ lần nôn mửa, kéo dài như vậy trong 5-7 ngày trong một tháng, tháng sau lặp...