Lạm dụng thuốc có thể làm hại thận và gây suy thận

  Trong cuộc sống hàng ngày có lẽ trong chúng ta ít người không phải dùng thuốc để chữa một bệnh nào đó, đi từ các bệnh thông thường như cảm cúm đến những bệnh mạn tính như cao huyết áp, tiểu đường, thuốc chống động kinh...phải dùng thuốc suốt đời, có khi còn phải sử dụng thuốc liên tục, thường xuyên như cơm bữa. Việc dùng thuốc chữa bệnh tất nhiên là việc “cực chẳng đã”, chẳng ai muốn phải đưa vào cơ thể mình một lượng chất “ngoại lai” nào đó, mặt tốt của nó là để điều trị, nhưng mặt trái không mong muốn của thuốc là có hại cho sức khỏe, đặc biệt  hai cơ quan thường bị ảnh hưởng nhiều là Thận và Gan.

 Các loại thuốc có thể gây độc trực tiếp cho thận bằng cách gây viêm, từ đó làm phá vỡ các cấu trúc vi phẫu bình thường của thận, hoặc gây độc gián tiếp bằng cách làm thay đổi lưu lượng máu đến thận, hay tạo ra các chất độc nội sinh đối với thận. Hiện nay mặc dù đã có nhiều phương pháp điều trị hiện đại (như chạy thận nhân tạo...), nhưng tỷ lệ tử vong do suy thận vẫn còn cao. Vì vậy việc phòng ngừa không để cho cho bệnh về thận xảy ra là vô cùng quan trọng đối với mỗi chúng ta.

Các thuốc có nguy cơ cao gây độc cho thận.

  Nhiễm độc thận do thuốc là hiện tượng xảy ra khá phổ biến trên thực tế lâm sàng, là nguyên nhân của khoảng 20% các trường hợp suy thận cấp tính. Rất nhiều loại thuốc có thể gây độc cho thận, thường gặp nhất là kháng sinh, thuốc ức chế men chuyển, đặc biết là nhóm thuốc kháng viêm, giảm đau... chúng tôi thấy thực tế hiện nay rất nhiều loại thuốc giảm đau, hạ sốt, kháng sinh, kháng viêm ... có bán trên thị trường, bán không cần kê đơn, người bệnh có thể tự ý mua để tự điều trị cho mình không cần khám thày thuốc.

Một số thuốc như thuốc giảm đau, hạ sốt, thuốc gây ngủ...cũng có thể gây nguy hiểm chết người do suy thận vì sử dụng liều cao, quá liều, dùng dài ngày không có chỉ định của bác sỹ. Một nghiên cứu của trung tâm chống độc (bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội) cho biết tình trạng ngộ độc thuốc giảm đau hạ sốt Paracetamol đứng hàng thứ 2, sau ngộ độc thuốc an thần và thuốc ngủ, trong điều trị ngộ độc do thuốc tại đây.

+ Thuốc hạ sốt Paracetamol có tên khác là Acetaminophen, còn có trong rất nhiều tên thuốc khác nhau như Hỗn hợp thần kinh, TK, Panadol, Efferalgan...có trong hầu hết các thuốc chữa cảm cúm, đau đầu, nhiều khi còn được đặt tên là Sê đa vì bị “lạm dụng” (là thuốc thảo dược ngày trước hay dùng, nay không còn nữa vì một thời chúng ta khai thác không bảo tồn nay đã cạn kiệt, nên những năm 70 của thế kỷ trước có câu: “ Nhức đầu thì uống Sê đa, đau bụng thì cứ Te-ta-xì-lìn”, Te-ta-xì-lìn là thuốc kháng sinh Tetracyclin, (câu thơ nhại Bút Tre của Bùi Nguyên Khiết – là nhà văn, nhà báo, chiến sỹ, đã hy sinh biên giới phía Bắc năm 1979). Người dân tự ý mua khi bị cảm sốt, đau đầu, vì thiếu hiểu biết về thuốc nên nhiều người đã vô tình dùng cùng lúc hai, ba loại thuốc có hoạt chất Paracetamol, hoặc tự ý tăng liều khi chưa giảm được triệu chứng...dẫn đến hiện tượng quá liều và ngộ độc thuốc. Mới đây, ngày 8/6 năm 2017 tại Sơn la có vụ ngộ độc cấp 19 viên Paracetamol 500mg lại gióng lên cảnh báo mới.

+ Các loại thuốc giảm đau, hạ sốt khác như Aspirin, Ibuprofen đơn chất hoặc kết hợp với Cafein, Codein...thường dùng trong các trường hợp đau khớp, đau lưng, đau đầu..nhất là ở những người > 50 tuổi, sau một thời gian dài lạm dụng các loại thuốc này thường mắc các bệnh về thận, có khi dẫn đến suy thận.

+ Các loại thuốc thuộc nhóm chống viêm, giảm đau không Steroid ( một số tài liệu viết tắt là nhóm thuốc NSAID) như Indomethacin, Meloxicam, Vontaren, Diclofenac...đều có tác dụng không mong muốn có hại với thận có thể gây suy thận cấp, hội chứng thận hư, tăng huyết áp, tăng Kali máu, viêm thận kẽ, cuối cùng là bệnh thận mạn tính.

+ Nhóm ức chế chọn lọc men Cyclooxygenase – 2 (COX -2) như Celecoxib, refecoxib, Nimesulid ...cũng có nguy cơ cao có hại đối với thận. Nhiễm độc do các thuốc này có thể là cấp tính hoặc mạn tính.

Nhóm thuốc kháng sinh gây độc cho thận có nhiều loại. Một số thuốc kháng sinh rất độc cho thận hiện nay ít dùng như Neomycin, kanamicine, Steptomycine … người ta chỉ dùng dưới dạng phối hợp trong các dung dịch hay dưới dạng thuốc mỡ ( dùng để nhỏ mắt, dùng ngoài da...). Thuốc Streptomycine cũng có độc tính cao với thận nên chỉ dùng trong phác đồ điều trị lao ngắn ngày. Thuốc Gentamycin có tới 70 % được bài tiết qua thận dưới dạng nguyên chất, nó tích luỹ lại ở thận và gây độc cho thận.

 + Nhóm kháng sinh Cephalosporin thế hệ I như thuốc Cephalexin, Cefalothin, Cephadroxil...gây hại cho thận vì nó được bài tiết qua thận dưới dạng không thay đổi. Nhất là Cephalexin dạng uống, dễ dùng nên thường bị lạm dụng nhiều nên có nguy cơ gây độc cho thận.

Người ta thấy rằng : nguy cơ bị ngộ độc thận thường dễ xảy ra hơn ở người bị huyết áp thấp, người mắc bệnh về gan, hoặc nữ giới...Ở người mà khả năng thanh thải của thận bị giảm. Nguy cơ tăng thêm nếu có sẵn tình trạng suy thận tiềm tàng mà không hay biết hoặc một số người mặc bệnh thận uống những thuốc Nam hoặc Bắc giàu kali thì thật nguy hiểm.

 Phần lớn các loại thuốc uống, thuốc tiêm sau khi vào cơ thể nếu có thải trừ qua thận dưới dạng được biến đổi hay nguyên dạng, ở những người bình thường với liều trung bình, với chức năng thận bình thường cũng có thể gây nhiễm độc cho thận.

Vì vậy các thày thuốc khuyến cáo trong quá trình dùng thuốc, cần phải làm các xét nghiệm đo độ thanh thải của Creatinin, để chọn và điều chỉnh liều dùng thuốc cho thích hợp với từng trường hợp bệnh nhân, theo dõi các chức năng gan, thận, các chỉ số về sinh hoá và huyết học của máu v.v... để đề phòng các bệnh  do quá trình sử dụng thuốc gây nên.

Doctor SAMAN

Tiến sỹ bác sỹ cao cấp Ngô Quang Trúc

Đăng bình luận

Hãy chọn ô phía trên để xác nhận

Các bình luận trước đó