Viêm là một đáp ứng bảo vệ cơ thể của hệ miễn dịch trước sự tấn công của một tác nhân bên ngoài (vi sinh vật, tác nhân hóa, lý) hoặc của tác nhân bên trong (hoại tử do thiếu máu cục bộ, bệnh tự miễn). Hệ thống miễn dịch gồm các bạch cầu theo mạch máu xâm nhập vào mô, tiết các chất prostaglandin, cytokine nhằm tiêu diệt hoặc trung hòa tác nhân gây tổn thương. Tuy nhiên, đĩa đệm là một mô không mạch và có cấu trúc độc đáo, điều này làm cho thành phần trung tâm của nó – nhân nhày NP - nucleus pulposus, loại trừ khỏi dung nạp miễn dịch. Do đó, đĩa đệm được xác định là một cơ quan đặc quyền miễn dịch. Bằng chứng tích lũy cho thấy NP thoát vị có khả năng tạo ra phản ứng tự miễn và đóng một vai trò trong sinh lý bệnh học của thoái hóa đĩa đệm.

Đĩa đệm là một trong các vị trí cấm, tế bào miễn dịch được duy trì bởi các hàng rào vật lý chuyên biệt và các cơ chế phân tử khác nhau, hàng rào mô máu làm cho NP trung tâm được phân lập từ hệ thống miễn dịch của vật chủ, bao gồm các sợi collagen mạch máu của bao xơ và các tế bào sụn liền kề. Trong khi đó, FasL (protein xuyên màng loại II thuộc về các yếu tố hoại tử khối u (TNF)), chủ yếu biểu hiện ở các tế bào lympho T hoạt hóa và tế bào gốc tại vị trí đặc quyền miễn dịch, cũng đã được ghi nhận trong các tế bào NP bình thường, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đặc quyền miễn dịch của NP. Sau khi liên kết với Fas thụ thể của, FasL sẽ tiêu diệt các tế bào miễn dịch mang Fas xâm nhập trong vòng vài giờ. Một vài bằng chứng là biểu hiện giảm của FasL trong NP thoái hóa, từ đó chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa thoái hóa đĩa đệm và miễn dịch đặc quyền phá hủy.

Trong quá trình bệnh lý của thoái hóa đĩa đệm, cả hàng rào đặc quyền miễn dịch thụ động và chủ động đều bị phá hủy thông qua các cơ chế khác nhau. Một thời gian ngắn, sự xé rách của bao xơ và lượng chất xơ bị giảm dần làm cho NP tiếp xúc với hệ thống miễn dịch. Khi NP bị đẩy ra khỏi AF, hệ thống miễn dịch nhận dạng nó là một vật thể lạ, có thể gây ra sự bắt giữ kháng nguyên. Các phản ứng tự miễn khởi động với việc kích hoạt các tế bào B, sản xuất các kháng thể tự động và tế bào T có độc tính tế bào. 

Sơ đồ các tầng miễn dịch trong đĩa đệm của con người

Sơ đồ các tầng miễn dịch trong đĩa đệm của con người

Mặt khác, biểu hiện FasL giảm làm suy yếu khả năng của các tế bào NP trong việc loại bỏ các tế bào lympho T hoạt hóa Fas dương tính xâm lấn. Khi kết hợp với nhau, các cơ chế này phá hủy sự cân bằng miễn dịch môi trường vi mô của đĩa đệm. Sự khuếch đại nhiều tầng của dòng chảy thuận từ hệ thống miễn dịch thu hút các tế bào miễn dịch đặc hiệu và không đặc hiệu khác nhau đến khu vực, cùng với các cytokine mà chúng tiết ra, làm nặng thêm tình trạng, cản trở sự phục hồi và gây đau đớn. Xong, với sự gia tăng của các yếu tố tăng trưởng và các tác nhân gây viêm, quá trình tân mạch và tạo mô thần kinh diễn ra ở vùng tự miễn dịch. 

Vậy liệu các phản ứng miễn dịch trong thoái hóa đĩa đệm do NP gây ra có hoàn toàn có hại hay không? Khi nói đến thoái hóa đĩa đệm, các yếu tố có hại như quá tải trong làm việc hoặc quá tải sinh lý, dinh dưỡng và oxy thấp, góp phần làm tăng số lượng và mức độ của các vết nứt và vết rách của đĩa đệm. Những vết thương này có thể cần sự hỗ trợ của một tập hợp tế bào miễn dịch để khôi phục cấu trúc và giảm viêm. Và mặc dù sự xâm nhập của các tế bào viêm lớn, các yếu tố tăng trưởng và cytokine có thể gây hại, làm trầm trọng thêm sự thoái hóa, nhưng ít nhất một số nhóm tế bào miễn dịch có thể có lợi cho sự tái phát của các vết thương đĩa đệm và duy trì đặc quyền miễn dịch ở giai đoạn đầu. Các tế bào miễn dịch có liên quan với các kiểu hình và chức năng khác nhau có thể là yếu tố cần thiết trong việc loại bỏ tế bào chết, dọn sạch nhân nhày thoát ra, cũng như bài tiết các cytokine chống viêm. Phản ứng miễn dịch tạo ra một chức năng có lợi trong việc giải nén rễ thần kinh ít nhất ở một mức độ nào đó.

Theo đó, hoàn toàn không có những ưu và nhược điểm về các phản ứng miễn dịch do NP gây ra. Tất cả là vấn đề kiểm soát và phối hợp cân bằng các phản ứng Miễn dịch này.

Vấn đề cần xem xét là, cũng như thủy tinh dịch, nội nhãn và tinh hoàn .. chúng không tiếp xúc với cơ chế nhận diện kháng nguyên ngay từ khi bào thai. NP cũng vậy, nó được bọc trong 1 hệ vòng xơ đồng tâm, khi thoát vị độ 0 thì tính đặc quyền miễn dịch còn được bảo tồn, bắt đầu thoát vị độ 1, 2, 3, 4 thì NP đã tiếp xúc môi trường và là kháng nguyên hoàn toàn lạ. Tất nhiên, cơ thể sẽ huy động toàn hệ thống nhận diện kháng nguyên tới và NP tất yếu trở thành ứng viên hứng chịu tất cả năng lực miễn dịch tự miễn sẵn có của cơ thể. Lúc này nhân nhày NP của đĩa đệm sẽ là mục tiêu của các kháng thể, 1 bãi chiến trường khốc liệt bởi các kháng thể - kháng nguyên.

Điều hòa tình trạng viêm tự miễn là 1 khe hẹp nhưng hiệu quả với thoát vị đĩa đệm. Trên cơ sở những hiểu biết này từ năm 2012 Viện Y học bản địa Việt Nam đã có hướng đi mới với đau cột sống cổ, thắt lưng và viêm thoái hóa khớp nói chung. KTP – Saman là sản phẩm của kết quả một nghiên cứu theo hướng này.

Doctor SAMAN
Lược dịch và viết: NCV.DS Nguyễn Thị Thức/Bs Hoàng Sầm

 

 

Tài liệu tham khảo

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4345483/

2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3657352/

 

[{"src":"\/resources\/upload\/images\/06.2019\/S%C6%A1%20%C4%91%E1%BB%93%20c%C3%A1c%20t%E1%BA%A7ng%20mi%E1%BB%85n%20d%E1%BB%8Bch.jpg","thumb":"\/resources\/upload\/images\/06.2019\/S%C6%A1%20%C4%91%E1%BB%93%20c%C3%A1c%20t%E1%BA%A7ng%20mi%E1%BB%85n%20d%E1%BB%8Bch.jpg","subHtml":"S\u01a1 \u0111\u1ed3 c\u00e1c t\u1ea7ng mi\u1ec5n d\u1ecbch trong \u0111\u0129a \u0111\u1ec7m c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi"}]