Bạch chỉ (Angelica dahurica) là loài thực vật thuộc họ Hoa tán (Apiaceae), có nguồn gốc từ Đông Á và được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam. Trong y học cổ truyền, rễ Bạch chỉ được sử dụng để điều trị nhiều bệnh như đau đầu, đau răng, cảm lạnh và viêm nhiễm. Những năm gần đây, ngày càng có nhiều nghiên cứu hiện đại chứng minh rằng Bạch chỉ chứa các hợp chất hoạt tính sinh học như furanocoumarin, coumarin, và các dẫn xuất khác, có tiềm năng chống viêm, chống oxy hóa và đặc biệt là chống ung thư.
Các nghiên cứu tiêu biểu gồm:
- Chống ung thư đại tràng:
- Hợp chất oxypeucedanin hydrate monoacetate phân lập từ Bạch chỉ ức chế sự tăng sinh và di cư của tế bào ung thư Caco-2 thông qua ức chế con đường tín hiệu PI3K/Akt và cảm ứng apoptosis.
- Trên dòng tế bào HT-29, chiết xuất ethanol-ethyl acetate của Bạch chỉ thể hiện độc tính tế bào tăng dần theo thời gian (IC50 giảm từ 345 xuống 73 µg/mL), với cơ chế cảm ứng chuỗi caspase và điều hòa gen p53, Bax, Bcl-2.
- Tăng cường hiệu quả xạ trị ở ung thư phổi (A549):
- Ba hợp chất psoralen, xanthotoxin và bergapten từ Bạch chỉ ức chế đáng kể khả năng di cư tế bào do bức xạ gây ra, mở ra tiềm năng làm chất tăng cường hiệu quả xạ trị không gây độc.
- Ức chế ung thư vú trên mô hình chuột:
- Chiết xuất Angelica dahurica (ADE) làm giảm rõ rệt biểu hiện các protein ung thư vú (SNCG, BCRP) và ức chế quá trình EMT thông qua điều hòa biểu hiện các dấu ấn như E-cadherin, N-cadherin, vimentin, SNAIL, TGF-β, liên quan đến các con đường MAPK và JAK/STAT.
- Ức chế u hắc tố ác tính:
- EEAD (cao ethanol từ rễ) gây apoptosis, giảm MMP-2/9, ROS, và ức chế di căn phổi của tế bào B16F10 trên chuột. EEAD không gây sút cân và không độc lên gan, thận, đồng thời giảm biểu hiện TNF-α trong mô phổi.
Tổng kết: Các bằng chứng từ cả mô hình tế bào ung thư và chuột cho thấy Bạch chỉ và các hoạt chất phân lập từ nó là ứng viên tiềm năng cho phát triển thuốc chống ung thư tự nhiên, Viện Y học Bản địa Việt Nam đã ứng dụng các kết quả nghiên cứu này trong các sản phẩm hỗ trợ điều trị ung thư đại tràng, phổi, vú và u hắc tố ác tính.
Nhóm biên tập và đưa tin: Hoàng Sầm, Nguyễn Hương, Ma Thị Hoàn và Vũ Thị Thanh Hằng.
