Sau phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hay liệu pháp miễn dịch, nhiều bệnh nhân ung thư thực quản bước vào một giai đoạn đặc biệt: khối u đã được kiểm soát, nhưng nỗi lo tái phát vẫn còn đó. Ở thể ung thư biểu mô vảy (SCC – Squamous Cell Carcinoma), thường gặp ở 2/3 trên thực quản. Nguy cơ tái phát liên quan chặt chẽ đến ba yếu tố sinh học: trục sống còn của tế bào ung thư, môi trường ức chế miễn dịch, và tình trạng tổn thương niêm mạc kéo dài. Từ góc nhìn tích hợp, một số bác sĩ quan tâm tới phối hợp Thạch hộc – Dâm dương hoắc – tadalafil như một “mũi ba chạc” tác động vào cả ba tầng này. Bài không ám chỉ tới điều trị chuẩn mà chỉ trình bày hiểu biết và kinh nghiệm lâm sàng của cá nhân người viết.
1 Tadalafil: từ thuốc rối loạn cương đến “đòn bẩy miễn dịch”
Tadalafil được biết đến rộng rãi nhờ điều trị rối loạn cương, thông qua ức chế PDE5 (Phosphodiesterase type 5) làm tăng cGMP (cyclic Guanosine Monophosphate) và giãn mạch. Tuy nhiên, trong ung thư biểu mô vảy, điểm đáng chú ý hơn là vai trò điều biến miễn dịch.
Nghiên cứu lâm sàng ở bệnh nhân ung thư biểu mô vảy vùng đầu–cổ (HNSCC – Head and Neck Squamous Cell Carcinoma) cho thấy tadalafil có thể giảm MDSC (Myeloid-Derived Suppressor Cells – tế bào ức chế miễn dịch nguồn gốc tủy) và Treg (Regulatory T cells – tế bào T điều hòa), từ đó phục hồi hoạt tính của CD8+ T cells (tế bào T gây độc). Trong thử nghiệm, khả năng “nhân rộng T-cell ex vivo” tăng khoảng 2,4 lần so với nhóm chứng. Điều này gợi ý tadalafil không chỉ tác động lên mạch máu, mà còn “mở khóa” phanh miễn dịch – một yếu tố then chốt trong kiểm soát tái phát ở các ung thư biểu mô vảy.
2. Dâm dương hoắc: không chỉ “cường dương”
Dâm dương hoắc (Epimedium) nổi tiếng trong Đông y ở lĩnh vực sinh lý nam, nhưng hoạt chất chính icariin và dẫn xuất icaritin lại được nghiên cứu khá nhiều trong sinh học ung thư.
Trên dòng tế bào ung thư thực quản biểu mô vảy (ESCC), icariin cho thấy IC50 khoảng 40 µM (IC50 = nồng độ gây ức chế 50% sự sống của tế bào trong thí nghiệm), kèm theo các cơ chế như:
- Tăng ROS (Reactive Oxygen Species – các gốc oxy hóa)
- Gây apoptosis (chết tế bào theo chương trình)
- Ức chế các trục sống còn PI3K/AKT và STAT3 (Signal Transducer and Activator of Transcription 3)
- Giảm EMT (Epithelial–Mesenchymal Transition – chương trình giúp tế bào ung thư xâm lấn/di căn)
Trong khi đó, icaritin được nghiên cứu trên CSC (Cancer Stem Cells – tế bào gốc ung thư) của thực quản, cho thấy tác động lên các đường Wnt và Hedgehog – hai “chương trình lõi” duy trì khả năng tái phát. Đây là điểm khiến Dâm dương hoắc được nhìn nhận như một vị thuốc “đánh vào đường lui” của ung thư.
3. Thạch hộc: dưỡng niêm mạc và chạm trục tín hiệu
Thạch hộc (Dendrobium spp.) trong Đông y nổi tiếng với công dụng dưỡng âm, sinh tân, giảm khô rát, cải thiện nuốt nghẹn – những triệu chứng thường gặp sau xạ trị/hóa trị thực quản. Ở tầng sinh học, một số hợp chất như erianin từ Dendrobium được báo cáo có khả năng:
- Tăng apoptosis
- Giảm di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư biểu mô vảy
- Liên quan trục cGMP–PKG (Protein Kinase G)
Dù các nghiên cứu này chủ yếu ở mức tiền lâm sàng, chúng gợi ý Thạch hộc không chỉ “giữ nền niêm mạc”, mà còn chạm một nhánh tín hiệu nội bào liên quan tăng sinh.
4. Ba mũi – một chiến lược
Nhìn tổng thể:
- Tadalafil → gỡ ức chế miễn dịch (MDSC/Treg ↓, CD8+ T ↑)
- Dâm dương hoắc → ức chế trục sống còn (PI3K/AKT, STAT3), giảm EMT và CSC
- Thạch hộc → bảo vệ niêm mạc, hỗ trợ phục hồi và tác động cGMP–PKG
Ba hướng này tạo thành một chiến lược tích hợp: miễn dịch – sinh học tế bào – nền niêm mạc.
5. Ghi chú thực hành: Thạch hộc 3,6kg, Dâm dương hoắc 3,6kg. Làm ẩm nước ấm, ủ mềm 60 phút, nghiền vụn chiết với 30 lít cồn dược dụng 70% trong 90 phút ở nhiệt độ 65 độ C, sôi trong áp suất thấp; sau đó thu hồi dung môi. Thêm vào 30 lít nước chiết lần II. Bỏ bã, cô đặc đến còn khoảng 9 lít, chia đều uống trong 90 ngày. Riêng tadalafil 20mg (cialis) mua lấy 30 viên, mỗi 3 ngày uống 1 viên lúc 20h.
6. Tác dụng phụ: trong thực hành lâm sàng với phác đồ trên chúng tôi ghi nhận có tới gần 90% bệnh nhân cả nam và nữ có triệu chứng tăng hưng phấn tình dục nhẹ.
Kết luận:
Phối hợp Thạch hộc – Dâm dương hoắc – tadalafil không phải là “thuốc thay thế” phác đồ ung bướu, mà là một hướng hỗ trợ tích hợp nhằm giảm nguy cơ tái phát ở ung thư thực quản biểu mô vảy bằng cách đồng thời tác động lên miễn dịch, trục sống còn và nền niêm mạc. Đây là lĩnh vực còn cần thêm nghiên cứu lâm sàng đối chứng, nhưng về mặt sinh học, chiến lược này có một logic đáng để tiếp tục khảo sát trong thực hành tích hợp.
Bác sĩ Hoàng Sầm, chủ tịch viện y học bản địa Việt Nam
Mọi phản biện của đồng nghiệp gửi về zalo 0977356913.
