Hiện nay viêm da cơ địa được chân đoán khá thoáng, nhưng thực tế chỉ eczema hay chàm cơ địa, một bệnh da liễu mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng viêm da và ngứa, thường bị đối xứng 2 bên, tái phát nhiều lần … mới gọi là viêm da cơ địa. Bệnh có thể chia thành ba nhóm chính: viêm da cơ địa do dị ứng, viêm da do tiết bã nhờn, và viêm da do tiếp xúc.
Bản chất sâu xa nhất của viêm da cơ địa (atopic dermatitis) là sự mất cân bằng miễn dịch mạn tính phối hợp với rối loạn hàng rào bảo vệ da, cụ thể như sau:
- Rối loạn hàng rào bảo vệ da (Skin barrier dysfunction) Da của người viêm da cơ địa bị thiếu hụt lipid, ceramide, filaggrin, làm da khô, mất nước, dễ bị vi khuẩn, dị nguyên, hóa chất thâm nhập.
Tổn thương này có thể bẩm sinh (do đột biến gen FLG) hoặc mắc phải do môi trường.
- Mất cân bằng miễn dịch (Immune dysregulation) Đặc trưng bởi sự ưu thế đáp ứng miễn dịch Th2, tăng các cytokine như IL-4, IL-5, IL-13, gây:
Tăng IgE toàn thân → cơ địa dị ứng.
Kích hoạt mast cells, eosinophils gây viêm ngứa.
Trong giai đoạn mạn: có thể thấy Th1, Th17, Th22 cũng tham gia → biểu hiện da dày sừng, viêm mạn dai dẳng.
- Rối loạn hệ vi sinh vật trên da (Microbiome imbalance) Tăng Staphylococcus aureus trên da → làm nặng thêm viêm.
Vi khuẩn có lợi như Staphylococcus epidermidis giảm → hàng rào sinh học bị suy yếu.
- Cơ địa di truyền – dị ứng Phần lớn người bệnh có tiền sử gia đình: viêm da cơ địa, hen, viêm mũi dị ứng (tam giác dị ứng).
Gen liên quan: FLG, IL-13, TSLP, IL-4Rα…
- Yếu tố kích hoạt và duy trì chất kích thích: xà phòng, chất tẩy rửa, vải tổng hợp…
Dị nguyên: mạt bụi, phấn hoa, lông vật nuôi…
Tâm lý – stress: có thể kích hoạt trục thần kinh – miễn dịch làm bệnh khởi phát hoặc nặng lên.
Căn cứ những hiểu biết trên chúng tôi đề xuất bài thuốc đơn giản để vừa uống vừa bôi như sau:
| TT | Thảo dược | Định lượng |
|---|---|---|
| 1. | Cam thảo đất | 16g |
| 2. | Hoàng bá nam | 12g |
| 3. | Cốt khí củ | 12g |
| 4. | Ngũ trảo | 12g |
| 5. | Tía tô | 10g |
| 6. | Xuyên tâm liên | 8g |
Bài thuốc này, tuy ít vị nhưng thoả mãn khá đầy đủ các yêu cầu điều trị nêu trên.
Tóm lại: Viêm da cơ địa là một bệnh lý miễn dịch mạn tính, khởi phát trên cơ địa dị ứng, với đặc trưng là rối loạn hàng rào bảo vệ da và ưu thế đáp ứng miễn dịch Th2. Bệnh có thể kéo dài, tái phát, ảnh hưởng nặng đến chất lượng sống nếu không điều trị toàn diện và sớm.
Biên soạn và biên tập: Hoàng Sầm
