Kiến cò, còn được gọi là Bạch hạc, có tên khoa học là Rhinacanthus nasutus, thuộc họ Ô rô (Acanthaceae). Đây là loài cây bụi phân bố rộng rãi ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam, đặc biệt tại vùng núi Tả Phìn Hồ, Hà Giang. Từ lâu, cây kiến cò đã được sử dụng trong y học dân gian với nhiều công dụng chữa bệnh. Với tăng huyết áp cấp tính chỉ cần giã lọc lấy nửa bát nước kiến cò uống sau 15 phút là huyết áp đã hạ ngay, huyết áp giảm nhanh như thuốc giãn mạch chưa rõ cơ chế. Ngoài ra kiến có còn là thuốc bôi chữa hắc lào hiệu quả.
Hoạt chất chính chiết xuất từ cây này là Rhinacanthin-C, một hợp chất tự nhiên thuộc nhóm naphthoquinone, nổi bật với các đặc tính kháng khuẩn, kháng virus, chống viêm, và đặc biệt là chống ung thư. Trong nghiên cứu này, tác dụng sinh học của Rhinacanthin-C được đánh giá trên tế bào ung thư đường mật (KKU-M156), tập trung vào khả năng ức chế tăng sinh, di chuyển và xâm lấn của tế bào. Kết quả cho thấy:
- Rhinacanthin-C ức chế đáng kể sự tăng sinh tế bào KKU-M156, với giá trị IC₅₀ = 1.50 ± 0.22 µM, cho thấy hiệu quả cao trong việc ức chế sự phát triển của tế bào ung thư đường mật.
- Trong thử nghiệm di chuyển và xâm lấn tế bào được xử lý với Rhinacanthin-C ở các nồng độ 0,15 µM, 0,3 µM và 0,6 µM trong 24 giờ. Kết quả chỉ rõ hiệu quả ức chế di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư KKU-M156 tăng dần theo liều, chứng minh cơ chế phụ thuộc liều lượng.
Phân tích cơ chế tác dụng cho thấy Rhinacanthin-C làm giảm biểu hiện các protein liên quan đến di căn, bao gồm: FAK, p-FAK, MMP-2, và ức chế các con đường tín hiệu p38-, JNK1/2-, ERK1/2-MAPK. Đồng thời, hoạt chất này cũng ức chế biểu hiện và sự chuyển vị nhân của NF-κB/p65, một yếu tố quan trọng trong quá trình di căn tế bào. Đây là nghiên cứu đầu tiên chứng minh tác dụng chống di căn của Rhinacanthin-C trên dòng tế bào ung thư đường mật thông qua việc điều hòa các protein liên quan đến xâm lấn.
Tóm lại: cây Kiến cò và hoạt chất chính Rhinacanthin-C cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc ức chế tăng sinh, xâm lấn và di căn của tế bào ung thư đường mật, mở ra triển vọng ứng dụng trong các chiến lược điều trị ung thư mới.
Nhóm biên tập và đưa tin: Hoàng Sầm, Nguyễn Hương, Ma Thị Hoàn và Vũ Thị Thanh Hằng.
