U nguyên bào thần kinh đệm là một trong những dạng ung thư não nguyên phát phổ biến, khởi phát từ hệ thần kinh trung ương. Căn bệnh này nổi bật bởi tốc độ di căn nhanh, mức độ xâm lấn cao, khó điều trị và dễ tái phát. Trước những thách thức trong điều trị hiện nay, các phương pháp điều trị từ y học cổ truyền đặt quan tâm ngày càng lớn trong nghiên cứu về u nguyên bào thần kinh đệm. Trong đó, Ngải cứu đỏ hay Tử thảo nhung (Lithospermum erythrorhizon) – một dược liệu tiềm năng được kỳ vọng mang lại hướng tiếp cận mới trong việc kiểm soát loại ung thư khó điều trị này. Nghiên cứu đánh giá hoạt tính sinh học của shikonin chiết xuất từ rễ Ngải cứu đỏ lên khả năng di chuyển và xâm lấn của dòng tế bào u thần kinh đệm ác tính ở người (U87 và U251) cho thấy:
- Shikonin có tác dụng ức chế sự phát triển của cả hai dòng tế bào U87 và U251 ( loại u thần kinh đệm não, tuỷ sống) theo cách phụ thuộc liều và thời gian. Ở nồng độ thấp (2.5 μmol/L), tác dụng chưa rõ rệt trước 48 giờ. Tuy nhiên, ở nồng độ cao hơn (5 μmol/L và 7.5 μmol/L), hiệu quả ức chế được ghi nhận sau 12 giờ xử lý.
- Shikonin làm giảm khả năng di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư thông qua việc ức chế các enzyme MMP-2 và MMP-9, những yếu tố hỗ trợ ung thư phá vỡ mô và lan rộng. Hoạt chất này ảnh hưởng đến protein p-β-catenin tại vị trí Y333, nhưng gây ra hiệu ứng ngược nhau trên hai dòng tế bào. Ở tế bào U87, mức p-β-catenin Y333 giảm mạnh sau khi xử lý, trong khi ở tế bào U251 lại tăng lên. Sự khác biệt này liên quan đến tình trạng gene p53:
- Tế bào U87 mang p53 kiểu hoang dã (wild-type), còn nguyên chức năng. Ở dòng tế bào U87 (p53 hoang dã), shikonin ức chế sự di cư và xâm lấn bằng cách làm giảm phosphoryl hóa β-catenin tại Y333 và ức chế con đường tín hiệu p-PI3K /p-Akt, từ đó ức chế MMP-2 và MMP-9
- Tế bào U251 mang p53 đột biến, đã mất chức năng bình thường. Dòng tế bào U251 (p53 đột biến), hoạt tính sinh học của shikonin thể hiện bằng cách ức chế con đường PI3K/Akt để ngăn chặn quá trình di căn.
Nghiên cứu cho thấy Ngải cứu đỏ là nguồn hợp chất thiên nhiên hữu ích trong điều trị ung thư nguyên bào thần kinh đệm. Vì vậy, ngải cứu đỏ đã được bổ sung vào công thức điều trị bệnh ung thư này của Viên y học bản địa Việt Nam.
Nhóm biên tập và đưa tin: Hoàng Sầm, Nguyễn Hương, Ma Thị Hoàn và Vũ Thị Thanh Hằng.
