Chúng ta, người thầy thuốc, nếu chống được di căn, di cư coi như đã chữa được 90% các bệnh ung thư. Duy nhất di căn làm cho bệnh tăng giai đoạn, tái phát và bệnh nặng lên. Có một thực tế con đường di căn theo hệ dây dẫn thần kinh đã chưa được chú trọng hoặc vô tình bỏ qua.
1. Hãy tưởng tượng cơ thể là một thành phố thông minh
Trong thành phố đó: mạch máu là đường cao tốc, hệ bạch huyết là đường nội bộ, các khoang dịch là đường thuỷ và còn dây thần kinh là hệ thống cáp quang truyền tín hiệu trung tâm. Mọi thông tin: đau, chuyển động, cảm xúc, lo lắng, phản xạ sinh tồn đều chạy qua mạng cáp này.
Trong nhiều năm, chúng ta nghĩ ung thư chỉ di chuyển bằng đường máu hoặc bạch huyết, khoang dịch. Nhưng sự thật đáng ngạc nhiên là: có những khối u không chọn đường lớn. Chúng chọn đường dây thần kinh để di cư, di căn như con đường đã được cơ thể thiết kế sẵn cho chúng chỉ việc di chuyển theo.
2. Ung thư không chỉ là kẻ xâm lược — nó là hacker xâm nhập thần kinh.
Một hacker giỏi không phá hủy hệ thống ngay lập tức. Nó: dò tín hiệu, tìm cổng yếu, đăng nhập vào mạng lưới. Tế bào ung thư cũng vậy. Vì dây thần kinh phát ra những tín hiệu sinh học như: NGF (nerve growth factor – yếu tố nuôi dưỡng, tăng trưởng thần kinh), GDNF (Glial cell line–Derived Neurotrophic Facto- yếu tố tăng trưởng thần kinh nguồn gốc nguyên bào đệm), các yếu tố tăng trưởng thần kinh khác. Đối với cơ thể, đây là tín hiệu phát triển bình thường.
Nhưng với ung thư: đó là đèn hiệu định vị. Tế bào ung thư mang các “ăng-ten” đặc biệt: TrkA, RET, cho phép nó nhận tín hiệu và di chuyển về phía dây thần kinh. Giống như hacker dò được mạng Wi-Fi và xâm nhập.
3. Khi đã tìm thấy dây thần kinh — con đường đã được chuẩn bị
Bao quanh dây thần kinh là một cấu trúc đặc biệt: trơn, nhiều laminin (chất nền ngoại bào), collagen IV. Đây giống như: một đường ray được bôi trơn sẵn. Nhưng để đi trên đường ray, ung thư cần: chúng cần móc bám (L1CAM, integrin), công cụ phá đường dây để xâm nhập (MMP2/MMP9), Nó vừa bám, vừa mở đường, vừa tiến xa.
4. Hệ thống bảo vệ tế bào ung thư bất ngờ có sẵn, thuận lợi
Không chỉ có đường ray. Quanh dây thần kinh còn có: tế bào Schwann, macrophage. Những tế bào này giống như: nhân viên kỹ thuật của mạng. Trong điều kiện bình thường, chúng bảo vệ dây thần kinh.
Nhưng khi ung thư xuất hiện: chúng vô tình bị “hack” và tiết ra: IL-6, TGF-β, cytokine viêm. Những tín hiệu này làm: tế bào ung thư di chuyển nhanh hơn, né được miễn dịch. Khi đó, đường dây thần kinh trở thành: hành lang an toàn cho tế bào u di chuyển.
5. Vì sao bệnh nhân ung thư đau dữ dội?
Khi ung thư bám vào thần kinh: thần kinh bị kích thích, mọc thêm nhánh mới. Đây giống như: hacker cắm thêm bộ khuếch đại tín hiệu.
Vòng lặp hình thành: thần kinh nuôi ung thư, ung thư kích thích thần kinh.
6. Tại sao phẫu thuật xong vẫn tái phát?
Bởi vì: khi cắt phẫu thuật khối u phải cắt dây thần kinh nuôi u và cắt các dây thần kinh nhánh lân cận. Sau tổn thương này Schwann cell chuyển sang trạng thái “repair mode” – chương trình tái tạo thần kinh, tiết ra: NGF, tiết GDNF, tiết cytokine tạo ra gradient dẫn đường, dẫn hướng để tế bào u xâm nhập thần kinh. Đôi khi tế bào u có thể đã lan dọc dây thần kinh nhiều centimet trước khi nhìn thấy.
7. Làm sao phá hệ thống này?
Không thể chỉ “diệt khối u”. Phải: tắt tín hiệu dẫn đường, phá móc bám, đóng hành lang ECM, đánh thức miễn dịch quanh thần kinh.
8. Thảo dược — những “firewall sinh học” (bộ lọc của hệ thống)
Một số hoạt chất từ thảo dược tác động đa trục: celastrol (lôi công đằng) — chặn NF-κB, STAT3; baicalein (hoàng cầm) — giảm EMT (giảm chuyển đổi biểu mô thành tế bào trung mô; curcumin — phá tín hiệu viêm; honokiol (hậu phác) — giảm di chuyển; matrine (khổ sâm bắc – sophora flavescen) – giảm MMP (giảm khoan phá vỏ dây thần kinh để xâm nhập).
Chúng giống như: các lớp firewall chặn / lọc hacker từ nhiều hướng.
9. Mấu chốt quan trọng nhất
Ung thư không chỉ là một khối tế bào. Nó là: một hệ thống sinh vật học tế bào sống. Và PNI cho thấy: khối u có thể chiếm luôn mạng truyền tín hiệu của cơ thể để chuyển sang phục vụ khối u.
Hiểu điều này thay đổi cách nhìn: không chỉ cắt khối u, mà phải phá hệ sinh thái hỗ trợ nó.
10. Tiểu Kết vấn đề di cư, di căn theo dây thần kinh:
di căn, di cư tế bào ung thư theo hệ sinhthái thần kinh ít người quan tâm, đây là con đường di căn nhanh chóng, bí mật, khó phát hiện ngoài triệu chứng đau dọc đường đi của dây thần kinh, rất ít triệu chứng lâm sàng khác, do vậy việc di căn, di cư có hiệu quả cao.
