Hoàng Su Phì (Hà Giang) có điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với bản sắc dân tộc và du lịch sinh thái. Nhận thấy tiềm năng đó, Viện Y học bản địa Việt Nam đã triển khai trồng một số dược liệu quý, trong đó có Bạch truật (Atractylodes macrocephala). Bạch truật vốn được biết đến với tác dụng chữa sốt rét, tiêu hóa kém, gan mật kém, tiểu đường, suy nhược cơ thể… Đặc biệt, nhiều nghiên cứu gần đây đã khẳng định tiềm năng chống ung thư của loài cây này thông qua nhiều cơ chế khác nhau:
Atractylenolide I (AT-I) – hợp chất hoạt tính sinh học trong thân rễ Bạch truật. Kết quả thử nghiệm trên dòng tế bào ung thư đại trực tràng (HT-29), AT-I gây ra hiện tượng chết tế bào theo chương trình (apoptosis) thông qua cơ chế phụ thuộc ty thể do kích hoạt chuỗi phản ứng enzym caspase (caspase 3, 7, 9) và phân tử PARP, cùng với sự điều hòa giảm protein Bcl-2 (chống chết tế bào) và tăng các protein pro-apoptotic như Bax, Bak, Bad, Bim, Bid, Puma. Hiệu lực của AT-I tăng dần theo thời gian tiếp xúc, với các giá trị IC50 giảm đáng kể sau 24 và 72h giờ điều trị (từ 277,6 μM xuống 57,4 μM).
Trong khi chiết xuất cồn 70% của Bạch truật thể hiện hiệu quả trên tế bào ung thư biểu mô vảy đầu và cổ (KB). Với IC50 khoảng 3,5 mg/mL, dịch chiết gây độc tế bào thông qua cả hai con đường: apoptosis và tự thực (autophagy). Các cơ chế liên quan đến apoptosis ngoại sinh và con đường tự thực Akt/mTOR cho thấy chiết xuất có thể là tác nhân điều trị tiềm năng cho ung thư đầu cổ, nhờ kích hoạt đồng thời hai cơ chế chết tế bào.
Những phát hiện trên là những bằng chứng giá trị cho việc ứng dụng Bạch truật trong hỗ trợ điều trị ung thư, đồng thời khẳng định tiềm năng phát triển vùng dược liệu gắn với nghiên cứu và du lịch sinh thái tại Hoàng Su Phì.
Nhóm soạn và đưa tin: Hoàng Sầm, Nguyễn Thị Hương,
Ma Thị Hoàn và Vũ Thị Thanh Hằng.
